Dù đã phục vụ hơn một thập kỷ, J-15 vẫn khiến khu vực dậy sóng khi đối đầu căng thẳng với tiêm kích Nhật Bản.
Vụ đối đầu hiếm hoi làm nóng khu vực
Tokyo cho biết các tiêm kích J-15 cất cánh từ tàu sân bay Liêu Ninh đã hai lần bật radar điều khiển hỏa lực khóa mục tiêu lên F-15 của Nhật Bản ngày 6/12, trong đó lần thứ hai kéo dài khoảng nửa giờ, động thái thường được coi là bước tiền đề cho việc khai hỏa tên lửa.
Chiến đấu cơ J-15 của Trung Quốc. Ảnh SCMP
Đây là lần đầu Nhật Bản công khai cáo buộc máy bay quân sự Trung Quốc thực hiện khóa mục tiêu radar, trong khi Bắc Kinh phản bác rằng tiêm kích Nhật đã áp sát quá gần biên đội tàu sân bay Trung Quốc, gây gián đoạn các hoạt động huấn luyện trên biển.
Sau màn “đấu khẩu” ngoại giao, chính J-15, xương sống của không đoàn tàu sân bay Trung Quốc, tiếp tục thu hút sự quan tâm của giới quan sát quân sự khu vực.
Được mệnh danh là “Cá mập bay”, J-15 là tiêm kích hạm hạng nặng hai động cơ đầu tiên do Trung Quốc tự phát triển, đồng thời cũng là máy bay chiến đấu trên hạm đầu tiên chính thức đi vào biên chế của nước này. Dòng tiêm kích này do Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC), cụ thể là Tập đoàn Máy bay Thẩm Dương, phát triển dựa trên thiết kế Su-33, biến thể hải quân của Su-27 do Nga chế tạo.
J-15 thực hiện chuyến bay đầu tiên năm 2009 và đạt cột mốc hạ cánh móc hãm thành công trên tàu sân bay Liêu Ninh năm 2012, sự kiện được truyền thông Trung Quốc mô tả là “bước đột phá lịch sử” trong năng lực tác chiến trên biển. Máy bay chính thức vào biên chế từ năm 2013 và hiện diện trên cả ba tàu sân bay đang hoạt động của Trung Quốc là Liêu Ninh, Sơn Đông và Phúc Kiến, thường xuyên tuần tra ven biển phía đông, Biển Đông và eo biển Đài Loan.
Năng lực tác chiến
J-15 được thiết kế với 12 điểm treo ngoài, có thể mang theo nhiều loại vũ khí từ tên lửa không đối không dòng PL, tên lửa chống hạm YJ, rocket không điều khiển cho tới bom hàng không. Theo các kỹ sư trưởng của chương trình, ưu thế lớn nhất của J-15 nằm ở khả năng cơ động năng lượng và khai thác hệ thống vũ khí, cho phép đảm nhiệm vai trò chủ lực trong các trận không chiến cường độ cao từ tàu sân bay.
Tuy nhiên, các phiên bản đầu tiên của J-15 cũng bộc lộ những hạn chế. Radar Type 1493 dạng quét cơ học xung Doppler, với tầm phát hiện khoảng 150km, bị đánh giá thua kém radar mảng pha quét điện tử chủ động AESA, trên F/A-18E/F Super Hornet của Hải quân Mỹ về khả năng chống nhiễu và bám bắt nhiều mục tiêu. Động cơ AL-31 do Nga sản xuất, dù mạnh, lại có tuổi thọ và độ tin cậy hạn chế, với chu kỳ đại tu chỉ khoảng 1.000-1.500 giờ, thấp hơn nhiều so với động cơ F414 của Mỹ.
Chính những yếu tố này từng khiến J-15 bị cho là kém lợi thế trong so sánh trực tiếp với tiêm kích hạm phương Tây, đặc biệt khi chỉ có thể cất cánh kiểu “nhảy cầu” từ tàu sân bay, làm giảm tải trọng vũ khí và nhiên liệu.
Một chiếc máy bay chiến đấu J-15 cất cánh từ tàu sân bay Sơn Đông của Trung Quốc. Ảnh SCMP
Những năm gần đây, Trung Quốc đã tiến hành nâng cấp sâu J-15 để khắc phục các điểm yếu trên. Từ năm 2022, đội bay này dần được thay thế động cơ nội địa WS-10 nhằm tăng độ tin cậy và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Đặc biệt, biến thể J-15T được xem là bước ngoặt khi được thiết kế tương thích với máy phóng điện từ, phù hợp với tàu sân bay thế hệ mới Phúc Kiến.
J-15T có khối lượng cất cánh tối đa khoảng 32,5 tấn, tốc độ tối đa Mach 2,4, trần bay 20.000m và bán kính chiến đấu vượt 1.000km. Với radar AESA, hệ thống điện tử hàng không cải tiến và khả năng cất cánh mang đầy nhiên liệu cùng vũ khí, biến thể này được đánh giá có thể thực hiện các đòn tấn công bão hòa hiệu quả hơn nhiều so với thế hệ trước.
Việc tương thích cả đường băng kiểu nhảy cầu lẫn máy phóng giúp J-15T linh hoạt hoạt động trên toàn bộ hạm đội tàu sân bay Trung Quốc, duy trì khả năng chiến đấu liên tục ngay cả khi một tàu bị hư hại.
Song song với đó, Trung Quốc còn phát triển J-15S hai chỗ ngồi phục vụ huấn luyện và tiếp dầu, cũng như J-15D tác chiến điện tử chuyên áp chế phòng không đối phương, tạo thành một gia đình tiêm kích hạm đa nhiệm hoàn chỉnh.
Dù Trung Quốc không công bố số lượng chính xác, các nguồn dữ liệu mở ước tính ít nhất hơn 70 chiếc J-15 và các biến thể đã đi vào biên chế. Sự cố gần Nhật Bản cho thấy, dù không phải dòng tiêm kích thế hệ mới nhất, J-15 vẫn đủ sức tạo ra những tình huống chiến thuật nhạy cảm, phản ánh rõ tham vọng và mức độ tự tin ngày càng cao của Hải quân Trung Quốc khi đưa sức mạnh không quân hạm ra các vùng biển xa bờ.
