Triển vọng nào cho tiến trình giải trừ hạt nhân?

Như thế cũng có nghĩa là Mỹ và Nga không còn bị ràng buộc vào bất cứ thỏa thuận hay cam kết nào nữa liên quan đến giải trừ hạt nhân. Như thế cũng có nghĩa là một trong những trụ cột chính của cấu trúc trật tự chính trị an ninh thế giới tồn tại nhiều thập kỷ qua đã đổ vỡ với hệ lụy trực tiếp không thể tránh khỏi là chạy đua vũ trang hạt nhân sẽ tái diễn. Khi đó, cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân không còn chỉ có giữa Mỹ và Nga mà sẽ lôi cuốn nhiều đối tác nữa tham gia.

Hiệp ước New Start quy định Mỹ và Nga chỉ được sở hữu số lượng nhất định đầu đạn hạt nhân và hệ thống khí tài có thể mang đầu đạn hạt nhân trên bộ, trên không và trên biển. Hiệp ước cũng quy định trách nhiệm hai bên trong việc thông tin cho nhau về biến động kho vũ khí của họ và cho phép bên này kiểm tra bên kia. Hiệp ước được ký hồi năm 2010 giữa Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev, chính thức có hiệu lực từ năm 2011, có thời hạn trong 10 năm và chỉ được gia hạn 1 lần cho 5 năm.

Ở nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ đầu tiên, ông Donald Trump đã ngỏ ý đơn phương đưa nước Mỹ ra khỏi thỏa thuận này nhưng không thực hiện. Năm 2021, Tổng thống Mỹ Joe Biden và Tổng thống Nga Vladimir Putin gia hạn hiệp ước này thêm 5 năm. Năm 2023, ông Putin tuyên bố Nga ngừng tuân thủ Hiệp ước New Start với lý do Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) coi Nga là địch thủ và hậu thuẫn Ukraine chiến tranh với Nga. Sau khi trở lại cầm quyền ở nước Mỹ, Tổng thống Donald Trump tuy không gia hạn Hiệp ước New Start nhưng vẫn tuân thủ nó thêm một năm để hai bên có thời gian đàm phán và ký kết thỏa thuận mới thay thế.

Sự cáo chung của tiến trình giải trừ hạt nhân giữa Mỹ và Nga không gây bất ngờ và đó là kết quả tất yếu của những toan tính chiến lược có hệ thống của cả hai bên trong suốt thời gian dài. Cuộc chiến ở Ukraine và sự trở lại cầm quyền ở nước Mỹ của ông Donald Trump là hai cú đòn chí mạng đối với hiệp ước. Ông Trump có lý riêng khi kiên quyết đòi Trung Quốc cũng phải tham gia vào tiến trình giải trừ hạt nhân toàn cầu. Ông Putin đã sử dụng đến cả việc răn đe hạt nhân trong chuyện cuộc chiến ở Ukraine thì lại càng có lý do xác đáng để không níu kéo tiến trình giải trừ hạt nhân khi phía Mỹ chủ ý chấm dứt tiến trình này.

Triển vọng của tiến trình giải trừ hạt nhân trên thế giới từ nay trở nên rất bất định. Dù vậy hiện vẫn có thể chắc chắn được ba điều.

Thứ nhất, một khi không còn cơ chế và cam kết kiểm soát và giải trừ vũ khí hạt nhân nữa thì sẽ lại có cuộc chạy đua hạt nhân trên thế giới. Các nước hiện sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ tăng cường tiềm lực vũ khí hạt nhân, sẽ hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân và sẽ phát triển những chủng loại, thế hệ vũ khí hạt nhân mới. Trên thế giới sẽ có những quốc gia tăng cường nỗ lực để được sở hữu vũ khí hạt nhân. Điều này rất nguy hại cho an ninh và ổn định chung của cả thế giới.

Thứ hai, nếu tới đây lại có giải trừ hạt nhân thì trước hết sẽ là giải trừ hạt nhân ba bên giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc chứ không còn chỉ có giữa Nga và Mỹ.

Thứ ba, những đồng minh của Mỹ xưa nay vốn núp dưới ô bảo hộ hạt nhân của Mỹ giờ buộc phải tăng cường nỗ lực tự chủ về bảo đảm an ninh.

Chính trị an ninh thế giới cũng vì thế mà biến động rất mạnh mẽ sau khi Hiệp ước New Start chấm dứt hiệu lực.

https://hanoimoi.vn/trien-vong-nao-cho-tien-trinh-giai-tru-hat-nhan-732594.html